![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/psikopolitikdergi.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Gezi-Yas-Ve-Melankoli-kopyasi-1200-x-675-piksel_20260528_011504_0001-1.png?resize=1200%2C675&ssl=1\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nGiri\u015f<\/strong><\/p>\n\n\n\n 19 Mart sonras\u0131 gen\u00e7lik hareketi<\/strong>, Gezi Direni\u015fi sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan en uzun soluklu ve en kitlesel gen\u00e7lik hareketlerinden biri haline geldi. \u0130stanbul \u00dcniversitesi\u2019nden \u00f6\u011frencilerin Beyaz\u0131t\u2019ta polis barikat\u0131n\u0131 a\u015fmas\u0131yla g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale gelen s\u00fcre\u00e7; k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7erisinde Sara\u00e7hane\u2019de b\u00fcy\u00fcyen ard\u0131ndan \u0130stanbul\u2019un farkl\u0131 noktalar\u0131na, dalga dalga bir\u00e7ok \u00fcniversiteye ve onlarca \u015fehre yay\u0131lan \u00f6\u011frenci merkezli bir toplumsal muhalefet hareketine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Ancak bu hareketlilik, yaln\u0131zca belirli bir siyasal geli\u015fmeye verilen anl\u0131k bir tepki de\u011fil; uzun s\u00fcredir biriken toplumsal \u00f6fkenin, geleceksizlik hissinin ve kolektif dayan\u0131\u015fma aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale geldi\u011fi tarihsel bir k\u0131r\u0131lma noktas\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n \u00c7e\u015fitli eylem pratikleriyle T\u00fcrkiye’nin bir\u00e7ok \u00dcniversitesinde ortaya \u00e7\u0131kan 19 mart s\u00fcreci sonras\u0131nda, Gezi eylemlerinden bu yana ilk kez b\u00f6ylesine yayg\u0131n bir \u00f6\u011frenci mobilizasyonu ya\u015fand\u0131. \u00d6zellikle daha \u00f6nce herhangi bir kitlesel direni\u015f deneyiminin ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131 \u00fcniversitelerde dahi \u00f6\u011frencilerin kolektif bi\u00e7imde harekete ge\u00e7mesi, s\u00fcrecin yaln\u0131zca g\u00fcndelik politik tepkilerle a\u00e7\u0131klanamayaca\u011f\u0131n\u0131 ortaya koydu. \u00c7\u00fcnk\u00fc hareket boyunca ortaya \u00e7\u0131kan dayan\u0131\u015fma ili\u015fkileri, kolektif cesaret, birlikte hareket etme deneyimi ve \u00f6z-\u00f6rg\u00fctlenme pratikleri; gen\u00e7li\u011fin uzun s\u00fcredir ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131zl\u0131k, etkisizlik ve geleceksizlik hissinin belirli \u00f6l\u00e7\u00fclerde d\u00f6n\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n 19 Mart \u00d6ncesi Tarihsel Ba\u011flam<\/strong><\/p>\n\n\n\n Hareketin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 toplumsal atmosfer incelendi\u011finde, \u00f6zellikle gen\u00e7li\u011fin son y\u0131llarda giderek derinle\u015fen bir g\u00fcvencesizlik, geleceksizlik ve d\u0131\u015flanma deneyimi i\u00e7erisinde bulundu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00dcniversitelerin kitleselle\u015fmesine kar\u015f\u0131n diplomalar\u0131n giderek de\u011fersizle\u015fmesi, artan i\u015fsizlik, bar\u0131nma krizi ve ekonomik yoksulla\u015fma; gen\u00e7li\u011fi yaln\u0131zca ekonomik olarak de\u011fil, ayn\u0131 zamanda toplumsal ve siyasal olarak da k\u0131r\u0131lgan bir konuma s\u00fcr\u00fcklemektedir. T\u00fcm bu s\u00fcre\u00e7te de gen\u00e7lik, toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn aktif bir \u00f6znesi olmaktan \u00e7ok, mevcut ko\u015fullara uyum sa\u011flamas\u0131 beklenen bireyler toplulu\u011fu olarak konumland\u0131r\u0131lmaktayd\u0131.<\/p>\n\n\n D\u0130SK-AR\u2019\u0131n yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 verilere g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de gen\u00e7 i\u015fsizli\u011fi genel i\u015fsizlik oran\u0131n\u0131n \u00fczerinde seyretmekte, gen\u00e7lerin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc e\u011fitim s\u00fcreci boyunca \u00e7al\u0131\u015fmak zorunda kalmakta ve \u201cne e\u011fitimde ne istihdamda olan gen\u00e7ler\u201din oran\u0131 dikkat \u00e7ekici boyutlara ula\u015fmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca \u00fcniversite mezunu her d\u00f6rt gen\u00e7ten birinin i\u015fsiz oldu\u011fu ve gen\u00e7lerin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 belirtilmektedir (D\u0130SK-AR, 2025; OECD, 2023; T\u00dc\u0130K, 2024). Bu tablo; 19 Mart gen\u00e7lik hareketini yaln\u0131zca belirli bir g\u00fcnde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ani bir reaksiyon de\u011fil; uzun s\u00fcredir biriken tarihsel, ekonomik ve siyasal gerilimlerin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale geldi\u011fi bir e\u015fik olarak de\u011ferlendirmemizi kan\u0131tlar niteliktedir.<\/p>\n\n\n\n Ayr\u0131ca T\u00fcrkiye tarihinde ya\u015fanm\u0131\u015f toplumsal hareket deneyimleri de bu kolektif mobilizasyonun arka plan\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00d6zellikle Gezi Park\u0131 protestolar\u0131 sonras\u0131nda \u015fekillenen siyasal atmosfer, hem protesto k\u00fclt\u00fcr\u00fc hem de kamusal alan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan belirleyici bir k\u0131r\u0131lma yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nemin ard\u0131ndan geli\u015fen bask\u0131 rejimi, yaln\u0131zca eylem bi\u00e7imlerini de\u011fil, gen\u00e7li\u011fin siyasal deneyimlenme bi\u00e7imlerini de d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f; Gezi sonras\u0131nda \u00e7ocukluk ve ergenlik d\u00f6nemini ya\u015fayan ku\u015faklar, daralan kamusal alanlar ve artan denetim mekanizmalar\u0131 i\u00e7erisinde yeti\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Bu tarihsel d\u00f6nem ve siyasal bask\u0131 politikalar\u0131na ra\u011fmen ayn\u0131 nesil, Ekrem \u0130mamo\u011flu\u2019nun diplomas\u0131n\u0131n iptal edilmesi ve 19 Mart sabah\u0131 g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nmas\u0131yla ba\u015flayan protestolar\u0131 k\u0131sa s\u00fcrede T\u00fcrkiye\u2019nin 73 iline yay\u0131lan kitlesel bir mobilizasyona d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr (Vural, 2025). Bu yay\u0131l\u0131m\u0131n, uzun s\u00fcredir biriken siyasal d\u0131\u015flanm\u0131\u015fl\u0131k ve temsil krizinin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale gelmesiyle ili\u015fkili oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n\n\n\n Bu siyasal d\u0131\u015flanm\u0131\u015fl\u0131k atmosferi, b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz evin soka\u011f\u0131ndan okudu\u011fumuz okulun kamp\u00fcs\u00fcne kadar yay\u0131lan g\u00fcndelik ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131 ku\u015fatm\u0131\u015f; kamusal alan\u0131n daralmas\u0131yla birlikte daha da belirgin hale gelmi\u015ftir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k gen\u00e7lik, kamp\u00fcslerde, sokaklarda ve kent meydanlar\u0131nda bir araya gelerek kendi kamusal kar\u015f\u0131la\u015fma zeminlerini \u00fcretmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n S\u0131ra arkada\u015fl\u0131klar\u0131 etraf\u0131nda kurulan bu ili\u015fkiler, eylemselli\u011fin hem duygusal hem de politik ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 haline gelmi\u015f; ortak deneyim \u00fczerinden kurulan bu zemin, mobilizasyonun s\u00fcreklili\u011fini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim protestolar sonras\u0131nda disiplin soru\u015fturmalar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde geri \u00e7ekilmesi ya da cezas\u0131z b\u0131rak\u0131lmas\u0131 da bu eylemliliklerin toplumsal me\u015fruiyetine i\u015faret etmektedir (Vural, 2025).<\/p>\n\n\n \u00d6zellikle \u00fcniversite \u00f6\u011frencilerinin Beyaz\u0131t\u2019taki polis barikat\u0131n\u0131 a\u015farak Sara\u00e7hane\u2019ye y\u00fcr\u00fcmeleri, hareketin sembolik k\u0131r\u0131lma anlar\u0131ndan biri haline gelmi\u015ftir. Devam eden s\u00fcre\u00e7te forumlar, a\u00e7\u0131k dersler, y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fler, akademik boykot \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 ve kamp\u00fcs i\u00e7i kolektif etkinlikler; gen\u00e7li\u011fin son y\u0131llarda biriktirdi\u011fi m\u00fccadele deneyimlerinin yeni bi\u00e7imlerde a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r (Vural, 2025). Bu durum, i\u00e7erisinde bulundu\u011fumuz hareketin yaln\u0131zca spontan bir \u00f6fke patlamas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; ge\u00e7mi\u015f m\u00fccadele deneyimlerinden beslenen kolektif bir politik haf\u0131zaya dayand\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6stermektedir. Dikkat \u00e7ekilmesi gereken \u00f6nemli noktalardan biri de gen\u00e7lik ile sosyalist sol aras\u0131ndaki ili\u015fkinin tarihsel karakteridir. Gen\u00e7lik hareketinin tarihsel olarak sosyalist sol ile g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011flar kurdu\u011fu; \u00f6zellikle toplumsal hareketlerin y\u00fckseli\u015f d\u00f6nemlerinde bu ili\u015fkinin daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale geldi\u011fi s\u0131k\u00e7a vurgulanmaktad\u0131r (Vural, 2025). Ancak ayn\u0131 zamanda, gen\u00e7lik mobilizasyonlar\u0131n\u0131n kal\u0131c\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmelere d\u00f6n\u00fc\u015fmesindeki zorluklara ve sosyalist solun \u00f6rg\u00fctsel s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131na da dikkat \u00e7ekilmektedir. Bu durum, 19 Mart\u2019\u0131n yaln\u0131zca ge\u00e7ici bir protesto dalgas\u0131 de\u011fil; ayn\u0131 zamanda gen\u00e7lik hareketinin \u00f6rg\u00fctsel kapasitesinin, siyasal y\u00f6nelimlerinin ve s\u00fcreklilik imkanlar\u0131n\u0131n yeniden tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihsel bir u\u011frak oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n \u0130STANBUL PS\u0130KOLOJ\u0130 A\u011eI olarak, 19 Mart gen\u00e7lik hareketini, yaln\u0131zca belirli talepler etraf\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenen bir protesto olarak de\u011fil; tarihsel ko\u015fullar i\u00e7erisinde \u015fekillenen kolektif bir \u00f6znele\u015fme s\u00fcreci olarak ele al\u0131yoruz. Hareketin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in hem ekonomik\/siyasal yap\u0131lar\u0131 hem de kolektif haf\u0131zay\u0131, ge\u00e7mi\u015f m\u00fccadele deneyimlerini ve gen\u00e7li\u011fin g\u00fcndelik ya\u015fam i\u00e7erisinde biriken ortak deneyimlerini birlikte de\u011ferlendirmek gerekmektedir. Bu ba\u011flamda tarihsel materyalist yakla\u015f\u0131m, kolektif haf\u0131za \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve ele\u015ftirel psikoloji perspektifleri; 19 Mart\u2019\u0131 bireysel duygu durumlar\u0131yla birlikte, toplumsal ger\u00e7ekli\u011fin tarihsel s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7erisinde analiz edebilmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir teorik \u00e7er\u00e7eve sunmaktad\u0131r (Melucci, 1996; Tilly, 2004).<\/p>\n\n\n\n Hareketin \u00d6znesi \u00dcniversite \u00d6\u011frencileri ve \u00dcniversiteleraras\u0131 Koordinasyon<\/strong><\/p>\n\n\n 19 Mart sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan hareketlilik yaln\u0131zca belirli protesto g\u00fcnleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmam\u0131\u015f; \u00fcniversiteler i\u00e7erisinde yeni kolektif \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7imlerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na zemin haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle daha \u00f6nce herhangi bir kitlesel direni\u015f deneyiminin bulunmad\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok \u00fcniversitede boykot komiteleri kurulmu\u015f, \u00f6\u011frenciler kendi kamp\u00fcslerinde forumlar, a\u00e7\u0131k toplant\u0131lar ve kolektif karar alma mekanizmalar\u0131 olu\u015fturmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu inisiyatif deneyimleriyle adeta itiraz bilmeyen her bir kar\u0131\u015fa, direni\u015fin ve isyan\u0131n tohumlar\u0131 at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00fcrecin geli\u015fimi, gen\u00e7li\u011fin yaln\u0131zca belirli siyasal olaylara tepki veren edilgen bir topluluk olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; kendi \u00f6rg\u00fctlenme pratiklerini \u00fcretebilen kolektif bir \u00f6zne olarak ortaya \u00e7\u0131kabildi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Eylemlerin ilerleyen g\u00fcnlerinde, farkl\u0131 \u00fcniversitelerden \u00f6\u011frencilerle olu\u015fturdu\u011fumuz temsilci kurullar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u0130stanbul \u00dcniversiteler Koordinasyonu (\u0130\u00dcK) kurulmu\u015f; eylem s\u00fcre\u00e7leri, forumlar ve dayan\u0131\u015fma faaliyetleri bu koordinasyon \u00fczerinden birlikte \u00f6rg\u00fctlenmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece hareket, yaln\u0131zca tekil kamp\u00fcslerde ortaya \u00e7\u0131kan par\u00e7al\u0131 tepkilerden ibaret kalmay\u0131p; \u00fcniversiteler aras\u0131 ili\u015fkiler kurabilen daha geni\u015f bir kolektif yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu durum, hareketin k\u0131sa s\u00fcreli bir mobilizasyon olman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7erek s\u00fcreklilik aray\u0131\u015f\u0131 ta\u015f\u0131yan politik bir deneyime d\u00f6n\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n Bu s\u00fcre\u00e7te ger\u00e7ekle\u015ftirilen eylemler yaln\u0131zca kamp\u00fcs i\u00e7i protestolarla da s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00dcniversite \u00f6\u011frencileri taraf\u0131ndan 1 May\u0131s 2025 \u00f6ncesinde D\u0130SK \u00f6n\u00fcnde Taksim \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapmak amac\u0131yla bir eylem d\u00fczenlenmi\u015f; \u00fcniversite temsilcileri ile D\u0130SK aras\u0131nda bir toplant\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. \u00dcstelik toplumsal muhalefetin ve sokak hareketlili\u011finin belirgin bi\u00e7imde artt\u0131\u011f\u0131 b\u00f6yle bir d\u00f6nemde, bir\u00e7ok sosyalist parti ve \u00f6rg\u00fct\u00fcn 2025 1 May\u0131s\u2019\u0131 i\u00e7in Taksim yerine Kad\u0131k\u00f6y\u2019\u00fc i\u015faret etmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, bizim Taksim iradesini ve Taksim\u2019in tarihsel-politik anlam\u0131n\u0131 sahiplenmeye devam etmemiz, hareketin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 siyasal y\u00f6nelimi g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. <\/p>\n\n\n\n \u00d6zellikle biz \u00f6\u011frencilerin emek hareketiyle do\u011frudan ili\u015fki kurma \u00e7abam\u0131z ve Taksim iradesini sahiplenmemiz, hareketin yaln\u0131zca \u00f6\u011frenci sorunlar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmayan daha geni\u015f bir politik y\u00f6nelim ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu durum ayn\u0131 zamanda, gen\u00e7lik hareketinin tarihsel olarak emek m\u00fccadeleleriyle kurdu\u011fu ili\u015fkinin g\u00fcncel bi\u00e7imlerde yeniden ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde de de\u011ferlendirilebilir.<\/p>\n\n\n\n Bununla birlikte hareket yaln\u0131zca klasik protesto bi\u00e7imleri \u00fczerinden ilerlememi\u015f; k\u00fclt\u00fcrel ve duygusal dayan\u0131\u015fma alanlar\u0131 da \u00fcretmi\u015ftir. Ma\u00e7ka Park\u0131\u2019nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u201csanatla direni\u015f\u201d etkinlikleri, tutuklu \u00f6\u011frenciler i\u00e7in d\u00fczenlenen destek eylemleri ve liselilerin eylemlerine verilen destek; hareketin ortak duygulan\u0131mlar ve dayan\u0131\u015fma pratikleri \u00fczerinden de geli\u015fti\u011fini g\u00f6stermektedir. \u00d6zellikle tutuklu \u00f6\u011frenciler i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015ftirilen destek faaliyetleri, hareket i\u00e7erisinde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kolektif aidiyet ve birbirini koruma refleksi olu\u015ftu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Benzer \u015fekilde 6 May\u0131s\u2019taki AKM y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcnde \u00f6\u011frenci kortejlerinin olu\u015fturulmas\u0131, Beyaz\u0131t mitingi, Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi\u2019nde 10 May\u0131s 2025 tarihinde d\u00fczenlenen zirve kar\u015f\u0131t\u0131 protestolar ve Nakba eylemleriyle; hareket giderek daha geni\u015f politik g\u00fcndemlerle ili\u015fki kurmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi\u2019nde farkl\u0131 \u00fcniversitelerden \u00f6\u011frencilerin Hisar\u00fcst\u00fc\u2019nde bir araya gelerek ortak eylem \u00f6rg\u00fctlemesi, \u00fcniversiteler aras\u0131 dayan\u0131\u015fman\u0131n somut \u00f6rneklerinden biri haline gelmi\u015ftir. Ard\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u201c19 May\u0131s \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Bulu\u015fmas\u0131\u201d ve Madleenne i\u00e7in yap\u0131lan Taksim-T\u00fcnel eylem \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 da hareketin s\u00fcreklili\u011fini koruma ve ortak politik hat olu\u015fturma \u00e7abas\u0131n\u0131n devam etti\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. <\/p>\n\n\n Bu protestolar, \u00fcniversite \u00f6\u011frencilerinin kendi \u00f6z \u00f6rg\u00fctl\u00fc yap\u0131lar\u0131 ve kolektif inisiyatifleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla organize edilmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin, Bo\u011fazi\u00e7i Hisar Kamp\u00fcs\u00fc\u2019nde ger\u00e7ekle\u015ftirilen eylem s\u0131ras\u0131nda okunan bildirilerde; \u00fcniversitelerin piyasala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, kayyum y\u00f6netimleri, kad\u0131n ve LGBT\u0130+ haklar\u0131na y\u00f6nelik bask\u0131lar, emek s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc, Filistin meselesi ve polis \u015fiddeti gibi ba\u015fl\u0131klar ayn\u0131 siyasal\/toplumsal d\u00fczenin farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleri olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Bu nedenle zirveye y\u00f6nelik itiraz da yaln\u0131zca kamp\u00fcs i\u00e7erisinde d\u00fczenlenen bir organizasyona d\u00f6n\u00fck de\u011fil; \u00fcniversite, sermaye ve iktidar ili\u015fkilerinin b\u00fct\u00fcn\u00fcne y\u00f6nelen daha kapsaml\u0131 bir politik kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f niteli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Zirvenin; \u00fcniversitelerin sermaye ile b\u00fct\u00fcnle\u015fmesinin, demokratik alanlar\u0131n daralmas\u0131n\u0131n ve kamp\u00fcslerin denetim mekanizmalar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesinin bir par\u00e7as\u0131 olarak konumland\u0131r\u0131lmas\u0131, gen\u00e7lik hareketinin toplumsal meseleleri birbirleriyle ili\u015fkili bi\u00e7imde kavrayan siyasal y\u00f6nelimini de g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale getirmektedir.<\/p>\n\n\n\n Bu s\u00fcre\u00e7te dikkat \u00e7ekici olan noktalardan biri, s\u00f6z konusu \u00f6rg\u00fctlenmelerin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6\u011frencilerin kendi inisiyatifleriyle ve yatay ili\u015fkiler i\u00e7erisinde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Boykot komiteleri, forumlar, temsilci kurullar\u0131 ve \u00fcniversiteler aras\u0131 koordinasyon mekanizmalar\u0131; merkezi yap\u0131lardan \u00e7ok, do\u011frudan \u00f6\u011frencilerin g\u00fcndelik ili\u015fkileri ve ortak deneyimleri i\u00e7erisinden \u015fekillenmi\u015ftir. Bu nedenle hareketin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 yaln\u0131zca ideolojik ya da \u00f6rg\u00fctsel \u00e7a\u011fr\u0131larla a\u00e7\u0131klanamaz. \u00d6nceki b\u00f6l\u00fcmde tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere; mesleki geleceksizlik, siyasal d\u0131\u015flanma, g\u00fcvencesizlik, yaln\u0131zla\u015fma ve kolektif dayan\u0131\u015fma ihtiyac\u0131 gibi yap\u0131sal, psikolojik ve toplumsal dinamikler bu \u00f6z-\u00f6rg\u00fctlenme s\u00fcre\u00e7lerinin temel zeminini olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Bu \u00f6z-\u00f6rg\u00fctlenme dinamiklerinin somutla\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00f6rneklerden biri de \u0130stanbul Psikoloji A\u011f\u0131 (\u0130PA) olmu\u015ftur. \u0130PA\u2019y\u0131 olu\u015fturan \u00f6\u011frenciler olarak bizler de bu zemini temel alarak bir araya geldik. \u00dcniversite \u00f6\u011frencilerinin mevcut yap\u0131sal zorlanmalara kar\u015f\u0131 \u00f6znele\u015fme pratiklerini geli\u015ftirdi\u011fi bu politik atmosfer, alan i\u00e7i mevcut sorunlara kar\u015f\u0131 fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n artmas\u0131 ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilme g\u00fcc\u00fcm\u00fcze dair umudumuzun ye\u015fermesiyle bir araya gelmemize sebep oldu. <\/p>\n\n\n\n Ba\u015flang\u0131\u00e7ta Sa\u011fl\u0131k Bilimleri \u00dcniversitesi – Dayan\u0131\u015fma Hareketi b\u00fcnyesinde bir araya gelen bir grup \u00f6\u011frenci olarak s\u00fcrecin devam\u0131nda mevcut koordinasyon a\u011flar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla di\u011fer \u00fcniversitelerle de bir araya geldik. G\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonucunda, alan i\u00e7erisindeki bir\u00e7ok arkada\u015f\u0131m\u0131z\u0131n da benzer sorunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00f6yle bir \u00f6z-\u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fc\u011fe ihtiyac\u0131 oldu\u011funu anlad\u0131k. Dolay\u0131s\u0131yla \u0130PA, 19 Mart hareketlili\u011finin a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 \u00f6z-\u00f6rg\u00fctlenme ve dayan\u0131\u015fma pratiklerinin s\u00fcreklile\u015ftirilmesi y\u00f6n\u00fcndeki ihtiyac\u0131n bir ifadesi olarak<\/strong> \u015fekillenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n \u0130PA olarak psikolojik bir perspektifle de\u011ferlendirdi\u011fimizde, bu s\u00fcreci yaln\u0131zca protesto eden bireylerin yan yana gelmesinden ibaret g\u00f6rm\u00fcyoruz. Aksine uzun s\u00fcre boyunca edilgenlik, yaln\u0131zl\u0131k ve etkisizlik hissi ya\u015fayan gen\u00e7lerin; birlikte hareket ederek kolektif bir g\u00fc\u00e7 duygusu geli\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131 vurgulamay\u0131 \u00f6nemli buluyoruz. \u0130nsanlar\u0131n birbirlerini korumas\u0131, ortak karar alma s\u00fcre\u00e7lerine kat\u0131lmas\u0131, birlikte slogan \u00fcretmesi, forumlarda s\u00f6z almas\u0131 ve eylemleri kolektif bi\u00e7imde \u00f6rg\u00fctlemesi; bireysel korkunun kolektif cesaret i\u00e7erisinde d\u00f6n\u00fc\u015febildi\u011finin \u00f6nemli \u00f6rnekleridir. Bu nedenle 19 Mart sonras\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan \u00f6\u011frenci hareketi, yaln\u0131zca siyasal bir mobilizasyon de\u011fil; ayn\u0131 zamanda psikolojik bir dayan\u0131\u015fma ve kolektif \u00f6znele\u015fme deneyimi olarak da de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n\n\n\n Kolektif Eylem Psikolojisi Literat\u00fcr\u00fcne Dair K\u0131sa Bir Tart\u0131\u015fma<\/strong><\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n Toplumsal hareketler ve kolektif eylemler, sosyal psikoloji literat\u00fcr\u00fcnde uzun y\u0131llard\u0131r farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar \u00fczerinden ele al\u0131nmaktad\u0131r. \u00d6zellikle kolektif eylem psikolojisi alan\u0131nda geli\u015ftirilen \u00e7al\u0131\u015fmalar; insanlar\u0131n hangi ko\u015fullarda protestolara kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, nas\u0131l ortak bir kimlik geli\u015ftirdi\u011fi ve hangi duygular etraf\u0131nda birlikte hareket edebildi\u011fi gibi sorulara odaklanmaktad\u0131r. G\u00f6reli yoksunluk, adaletsizlik alg\u0131s\u0131, kolektif kimlik, dayan\u0131\u015fma ve kolektif \u00f6fke gibi kavramlar; toplumsal hareketlerin psikolojik boyutlar\u0131n\u0131 anlamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli katk\u0131lar sunmaktad\u0131r (Tajfel & Turner, 1979; Gurr, 1970; van Zomeren, Postmes & Spears, 2008). Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, 19 Mart sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan forumlar, dayan\u0131\u015fma ili\u015fkileri, \u00f6\u011frenci kortejleri ve birlikte hareket etmenin yaratt\u0131\u011f\u0131 kolektif cesaret hissi de mevcut literat\u00fcrde tart\u0131\u015f\u0131lan bir\u00e7ok kavramla ili\u015fkilendirilebilir g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n\n\n Bununla birlikte mevcut literat\u00fcr\u00fcn belirli s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131 da bulunmaktad\u0131r. \u00d6zellikle ana ak\u0131m psikoloji \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda toplumsal hareketlerin \u00e7o\u011fu zaman bireylerin \u201calg\u0131lar\u0131\u201d, \u201cduygular\u0131\u201d ya da \u201c\u00f6znel de\u011ferlendirmeleri\u201d \u00fczerinden a\u00e7\u0131klanmas\u0131; hareketlerin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 tarihsel ve toplumsal ko\u015fullar\u0131n geri planda kalmas\u0131na neden olabilmektedir. Oysa gen\u00e7 i\u015fsizli\u011fi, bar\u0131nma krizi, g\u00fcvencesizlik, siyasal bask\u0131lar ve geleceksizlik deneyimi yaln\u0131zca bireysel olarak hissedilen psikolojik durumlar de\u011fil; somut toplumsal ger\u00e7ekliklerdir. Bu nedenle insanlar\u0131n adaletsizlik \u201calg\u0131s\u0131na\u201d de\u011fil, do\u011frudan adaletsiz ya\u015fam ko\u015fullar\u0131na maruz kald\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek daha a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 olabilir. Bu noktada ele\u015ftirel psikoloji ve tarihsel materyalist yakla\u015f\u0131mlar, psikolojik s\u00fcre\u00e7lerin toplumsal ba\u011flamdan ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011ferlendirilemeyece\u011fini vurgulamaktad\u0131r (Holzkamp, 2013; Parker, 2015). <\/p>\n\n\n\n Benzer \u015fekilde, kolektif hareketlerin yaln\u0131zca bireysel motivasyonlar \u00fczerinden de\u011ferlendirilmesi de s\u0131n\u0131rl\u0131 kalabilmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar \u00e7o\u011fu zaman yaln\u0131zca ki\u015fisel \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda de\u011fil; ortak ya\u015fam deneyimleri, g\u00fcndelik ili\u015fkiler, kolektif haf\u0131za ve tarihsel ko\u015fullar i\u00e7erisinde politikle\u015fmektedir. 19 Mart s\u00fcrecinde ortaya \u00e7\u0131kan \u00f6z-\u00f6rg\u00fctlenme deneyimleri ve dayan\u0131\u015fma a\u011flar\u0131 da kolektif eylemlerin yaln\u0131zca bireysel psikolojiden de\u011fil, toplumsal ili\u015fkilerin i\u00e7erisinden do\u011fdu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bu ba\u011flamda kolektif kimlik ve yeni toplumsal hareketler literat\u00fcr\u00fc, toplumsal hareketlerin g\u00fcndelik ili\u015fkiler ve ortak deneyimler i\u00e7erisinden \u015fekillendi\u011fini g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli katk\u0131lar sunmaktad\u0131r (Melucci, 1996; Tilly, 2004).<\/p>\n\n\n\n Dolay\u0131s\u0131yla mevcut kolektif eylem psikolojisi literat\u00fcr\u00fcn\u00fcn sundu\u011fu kavramsal ara\u00e7lar\u0131 \u00f6nemli bulmakla birlikte, toplumsal hareketleri anlamaya y\u00f6nelik daha ele\u015ftirel ve b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir yakla\u015f\u0131m\u0131n gerekli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Psikolojik s\u00fcre\u00e7lerle toplumsal ger\u00e7ekli\u011fi birbirinden koparmayan; tarihsel ko\u015fullar\u0131, s\u0131n\u0131fsal ili\u015fkileri, g\u00fcndelik ya\u015fam deneyimlerini ve kolektif duygulan\u0131mlar\u0131 birlikte ele alan bir perspektifin, 19 Mart sonras\u0131 gen\u00e7lik hareketini anlamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bir \u00e7er\u00e7eve sunabilece\u011fi kanaatindeyiz.<\/p>\n\n\n\n B\u0130T\u0130R\u0130RKEN\u2026<\/strong><\/strong><\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n 19 Mart sonras\u0131nda kurulan dayan\u0131\u015fma ba\u011flar\u0131 ve ortak m\u00fccadele deneyimi, gen\u00e7lik hareketinin b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli miraslardan biri haline geldi. Bizler a\u00e7\u0131s\u0131ndan da mesele yaln\u0131zca bug\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klamak de\u011fil; \u00fcniversitelerde, psikoloji alan\u0131nda ve g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n i\u00e7erisinde daha e\u015fit, dayan\u0131\u015fmac\u0131 ve kolektif bir ya\u015fam\u0131 birlikte kurabilme ihtimalini b\u00fcy\u00fctebilmektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc umut, \u00e7o\u011fu zaman insanlar\u0131n yan yana gelebildi\u011fi yerde ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n Melucci, A. (1996). Challenging Codes: Collective Action in the Information Age<\/em>. Cambridge University Press.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Tilly, C. (2004). Social Movements, 1768\u20132004<\/em>. Paradigm Publishers.\u00a0<\/p>\n\n\n\n D\u0130SK-AR. (2025). Gen\u00e7 Eme\u011fi Raporu<\/em>.\u00a0<\/p>\n\n\n\n OECD. (2023). Youth Employment Statistics<\/em>.\u00a0<\/p>\n\n\n\n T\u00dc\u0130K. (2024). \u0130\u015fg\u00fcc\u00fc \u0130statistikleri<\/em>.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Vural, A. (2025). \u201cGen\u00e7li\u011fin M\u00fccadelesi ve Sosyalist Solun A\u00e7mazlar\u0131 \u00dczerine: Mart 2025 Eylemleri.\u201d<\/p>\n\n\n\n Gurr, T. R. (1970). Why Men Rebel<\/em>. Princeton University Press.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Holzkamp, K. (2013). Psychology from the Standpoint of the Subject<\/em>. Palgrave Macmillan.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Melucci, A. (1996). Challenging Codes: Collective Action in the Information Age<\/em>. Cambridge University Press.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Parker, I. (2015). Handbook of Critical Psychology<\/em>. Routledge.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Tajfel, H., & Turner, J. C. (1979). \u201cAn Integrative Theory of Intergroup Conflict.\u201d In W. G. Austin & S. Worchel (Eds.), The Social Psychology of Intergroup Relations<\/em>. Brooks\/Cole.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Tilly, C. (2004). Social Movements, 1768\u20132004<\/em>. Paradigm Publishers.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130stanbul Psikoloji A\u011f\u0131: \u00d6mer Cans\u0131z – Serra D\u00f6nmez Giri\u015f 19 Mart sonras\u0131 gen\u00e7lik hareketi, Gezi Direni\u015fi sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan en uzun soluklu ve en kitlesel [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":270452333,"featured_media":7897,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_wpcom_ai_launchpad_first_post":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"[]","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"_wpas_customize_per_network":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[14,1622],"tags":[1378,1674,1675,1444,1403,1592],"class_list":["post-7886","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dergi","category-gezi-dosyasi","tag-elestirel-psikoloji","tag-gezi-direnisi","tag-gezi-direnisi-ve-psikoloji","tag-politik-psikoloji","tag-psikolog","tag-psikososyal-calismalar"],"yoast_head":"\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/psikopolitikdergi.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Adsiz-1200-x-675-piksel_20260528_023704_0000.png?resize=1200%2C675&ssl=1\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/psikopolitikdergi.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/IMG-20260526-WA0032-1.jpg?resize=1200%2C790&ssl=1\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/psikopolitikdergi.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/IMG-20260526-WA0025-1-900x1200.jpg?resize=900%2C1200&ssl=1\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/psikopolitikdergi.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/IMG-20260526-WA0023.jpg?resize=900%2C1148&ssl=1\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/psikopolitikdergi.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/IMG-20260526-WA0020-1.jpg?resize=1200%2C1165&ssl=1\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n