![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/psikopolitikdergi.com\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Adsiz-1200-x-675-piksel_20260620_205706_0000.png?resize=1200%2C675&ssl=1\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nED\u0130T\u00d6RDEN<\/strong> <\/p>\n\n\n\n M\u00fcltecilere y\u00f6nelik \u00f6nyarg\u0131lar, korkular ve nefret s\u00f6ylemleri \u00e7o\u011fu zaman bireysel deneyimlerden de\u011fil; toplumsal anlat\u0131lar, politik s\u00f6ylemler ve medyan\u0131n \u00fcretti\u011fi kal\u0131p yarg\u0131lardan besleniyor. Bu r\u00f6portaj, \u201conlar\u201d dilinin nas\u0131l kuruldu\u011funu, g\u00f6\u00e7 ve su\u00e7 aras\u0131ndaki yapay ba\u011flar\u0131n nas\u0131l \u00fcretildi\u011fini, stereotiplerin hangi mekanizmalarla kal\u0131c\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve toplumsal korkunun nefret s\u00f6ylemine nas\u0131l d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sosyal psikoloji perspektifinden ele al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n 1. \u201cOnlar\u201d dedi\u011fimizde tam olarak kimden bahsediyoruz ve bu \u201conlar\u201d dili nas\u0131l olu\u015fuyor?<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n “Onlar” kelimesi sadece bir zamir de\u011fil sosyal, psikolojik ve politik bir s\u0131n\u0131r \u00e7izme eylemidir. Biz “onlar” dedi\u011fimizde, asl\u0131nda bir grup insan\u0131 tarif etmiyoruz bizim kim olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 i\u015faret ediyor, bizin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00e7iziyoruz. <\/p>\n\n\n\n Psikoloji literat\u00fcr\u00fcne bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda biz ve \u00f6tekiler, i\u00e7 ve d\u0131\u015f gruplar, grup \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 konular\u0131n\u0131n \u00e7ok uzun bir s\u00fcredir \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00d6rne\u011fin Henri Tajfel\u2019in Sosyal Kimlik Kuram\u0131<\/em> bu konuda yap\u0131lm\u0131\u015f en bilinen \u00e7al\u0131\u015fmalardan birisidir. Tajfel\u2019e g\u00f6re zihnimiz d\u00fcnyay\u0131 kategorize etmeye e\u011filimlidir. Kendimizi g\u00fcvende ve de\u011ferli hissetmek i\u00e7in ait oldu\u011fumuz bir “Biz” (i\u00e7 grup) in\u015fa ederiz. Ancak bir “Biz” yaratman\u0131n en k\u0131sa ve belki de kolay yolu bizin kar\u015f\u0131s\u0131na bir “Onlar” (d\u0131\u015f grup) koymakt\u0131r. Minimal grup paradigmas\u0131yla bu grupla\u015fmay\u0131 yaratmak i\u00e7in derin tarihsel, sosyal, ekonomik \u00e7at\u0131\u015fmalara bile gerek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor Tajfel. \u0130nsanlar\u0131 yaz\u0131-tura atarak ya da “mavi sevenler” ve “k\u0131rm\u0131z\u0131 sevenler” gibi hi\u00e7bir anlam\u0131 olmayan, tamamen rastgele “minimal” gruplara ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda bile, sadece birka\u00e7 dakika i\u00e7inde kendi gruplar\u0131n\u0131 kay\u0131rmaya, di\u011fer grubu ise cezaland\u0131rmaya ba\u015flayabiliyorlar. <\/p>\n\n\n\n \u00c7al\u0131\u015fmalar bize kendi grubumuzu tarif ederken grubun birbirinden farkl\u0131 \u00fcyelerden olu\u015fan, daha karma\u015f\u0131k, bireysel hatalara ya da erdemlere sahip bir grup oldu\u011fumuzu, onlar\u0131n ise homojen bir grup olarak tarif edildi\u011fini g\u00f6steriyor. Onlar dedi\u011fimizde ise bireysel farkl\u0131l\u0131klar silinip g\u00f6\u00e7menler, az\u0131nl\u0131klar, farkl\u0131 siyasi g\u00f6r\u00fc\u015fe mensup olanlar veya farkl\u0131 inan\u00e7 gruplar\u0131n\u0131n homojen bir hale indirgendi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu homojen \u00f6zellikler de tabii ki olumsuz \u00f6zellikler olarak (tembel, h\u0131rs\u0131z, ahlaks\u0131z, vb) t\u00fcm grup \u00fcyeleri taraf\u0131ndan sahiplenilmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n “Onlar” dilinin olu\u015fumu \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 bir psikolojik s\u00fcre\u00e7 izliyor. Kategorizasyonda <\/strong>insanlar “bizden olanlar” ve “olmayanlar” olarak ay\u0131r\u0131yoruz, \u00f6zde\u015fle\u015fmede <\/strong>kendi grubumuzun normlar\u0131n\u0131 benimseyerek bir g\u00fcvenlik ve aidiyet hissi sa\u011fl\u0131yoruz ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma (ve De\u011fersizle\u015ftirme) a\u015famas\u0131nda <\/strong>da <\/strong>kendi grubumuzu y\u00fcceltmek i\u00e7in di\u011fer grubu a\u015fa\u011f\u0131l\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n Bireylerin kendilerini, kendi gruplar\u0131n\u0131 anlat\u0131rken kulland\u0131klar\u0131 referanslar, anlat\u0131lar ne kadar hiyerar\u015fik, \u00f6zc\u00fc ve de\u011fi\u015fmez olarak kurulursa biz ve onlar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 da daha kat\u0131 ve ge\u00e7i\u015fe izin vermeyecek \u015fekilde \u00e7izilir. Bu noktada bizim grubumuz (\u00fcst\u00fcn, g\u00fc\u00e7l\u00fc, korkusuz, ahlakl\u0131, iyi kalpli vb.) onlardan (zay\u0131f, korkak, ahlaks\u0131z, pis, h\u0131rs\u0131z, vb.) kal\u0131n \u00e7izgilerle ayr\u0131l\u0131r.\u00a0T\u00fcrkiye bu anlamda k\u0131r\u0131lgan gruplar\u0131n en \u00e7ok \u00f6tekile\u015ftirildi\u011fi \u00fclkelerden biri. 2021 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan bir kamuoyu ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda kat\u0131l\u0131mc\u0131lara \u201ckiminle kom\u015fu olmak istemezsiniz\u201d diye sorulmu\u015ftu. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc kendisine benzemeyen gruplarla kom\u015fu olmak istemedi\u011fini s\u00f6ylemi\u015f ve bu kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 e\u015fcinseller ve m\u00fcltecilerle kom\u015fu olmak istemedi\u011fini belirtmi\u015fti.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Elif Sandal \u00d6nal\u2019\u0131n \u201c\u00d6tekile\u015ftirmenin Boyutlar\u0131: S\u0131n\u0131rlar, Grup Anlat\u0131lar\u0131 ve Siyasal \u00c7e\u015fitlilik \u00dczerindeki Etkileri\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 doktora tezi bu konuda yap\u0131lm\u0131\u015f \u00f6nemli bir \u00e7al\u0131\u015fma. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n bulgular\u0131 g\u00f6steriyor ki grubun y\u00fcceltilmesi ve ma\u011fduriyet anlat\u0131lar\u0131 \u00f6tekileri olumsuz s\u0131fatlarla tan\u0131mlay\u0131p insanl\u0131ktan uzakla\u015ft\u0131rma (gayrime\u015frula\u015ft\u0131rma) ve onlar\u0131 tehdit kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6rmeye yol a\u00e7\u0131yor. Bu da \u00f6tekilerin politik, medeni, k\u00fclt\u00fcrel ve hatta temel haklar\u0131n\u0131n ink\u00e2r\u0131 ve \u00f6tekilerin toplumdan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi inanc\u0131na neden oluyor.\u00a0<\/p>\n\n\n\n \u00d6teki haline getirilen gruplara verilecek tepkilerin s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 kestirmek \u00e7ok kolay de\u011fil. Yasalar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ve i\u015fletilmesi, gruplar aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 asimetrisi, tarihsel arka plan, sosyal \u00e7at\u0131\u015fmalar, ekonomik krizler, g\u00fcncel politik konjonkt\u00fcr gibi fakt\u00f6rler burada belirleyici hale gelebiliyor. \u00d6zellikle sa\u011f ve pop\u00fclist siyasetler tabii ki bu grupla\u015fmadan en \u00e7ok \u00e7\u0131kar sa\u011flayan gruplar. Son d\u00f6nemde Avrupa\u2019daki a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f hareketlere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda tamam\u0131n\u0131n g\u00f6\u00e7men kar\u015f\u0131t\u0131 s\u00f6ylemleri kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve d\u00fc\u015fmanla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir politik mobilizasyonu k\u0131\u015fk\u0131rtt\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Bandura\u2019n\u0131n ahlaki \u00e7\u00f6z\u00fclme (moral disengagement) kavram\u0131n\u0131 burada d\u00fc\u015f\u00fcnmek do\u011fru olur, \u00e7o\u011funlu\u011fun az\u0131nl\u0131k\/k\u0131r\u0131lgan gruplara y\u00f6nelik olarak bu gruplar\u0131n insand\u0131\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, ahlaki gerek\u00e7ilendirme, su\u00e7u kurbana y\u00fckleme gibi stratejilerle kendi i\u00e7inde yaratt\u0131\u011f\u0131 me\u015fruiyet, ahlaki standartlar\u0131n devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lmas\u0131na neden olabiliyor. <\/p>\n\n\n\n 2. \u201cSu\u00e7\u201d ve \u201cg\u00f6\u00e7\u201d kavramlar\u0131 neden s\u0131k s\u0131k yan yana kullan\u0131l\u0131yor?<\/strong><\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n G\u00f6\u00e7men hukuku ve ceza hukukunun kavramlar\u0131n\u0131 birle\u015ftirilerek yap\u0131lm\u0131\u015f bir kelime var: Krimigrasyon (Crimmigration)<\/strong> \u2014kriminalizasyon ve g\u00f6\u00e7 kavramlar\u0131n\u0131n i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mesi ile olu\u015fuyor. 2006 y\u0131l\u0131nda hukuk\u00e7u Juliet Stumpf taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lan bu kavram, g\u00f6\u00e7menlik denetiminin ceza adaleti sisteminin sert y\u00f6ntemlerini (g\u00f6zetim ve fiziksel al\u0131koyma gibi) nas\u0131l benimsedi\u011fini; ceza hukukunun ise medeni nitelikteki g\u00f6\u00e7menlik ihlallerini giderek nas\u0131l daha fazla su\u00e7 gibi ele ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klar.\u00a0Bir\u00e7ok \u00fclkede uluslararas\u0131 anla\u015fmalarla tan\u0131mlanan bir stat\u00fc olan m\u00fcltecilik kolluk ve yarg\u0131 uygulamalar\u0131yla bir su\u00e7 haline getiriliyor. \u00d6rne\u011fin g\u00f6\u00e7menlerin ayn\u0131 fiil nedeniyle hem ceza almalar\u0131 hem de s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edilmeleri, g\u00f6\u00e7menlerin anayasal haklardan yararlanamamalar\u0131, zorunlu al\u0131koyma merkezlerinde bekletmek gibi uygulamalar buna \u00f6rnek olabilir.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Bireysel d\u00fczeyde de bu s\u00fcre\u00e7te i\u015fleyen baz\u0131 bili\u015fsel hatalar ve yanl\u0131l\u0131klar var, \u00f6rne\u011fin insan zihninin nadir ve dikkat \u00e7ekici iki olay ayn\u0131 anda ger\u00e7ekle\u015fti\u011finde, aralar\u0131nda ger\u00e7ekte olmayan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ba\u011f kurmaya e\u011filimi yani hayali korelasyonlar<\/em> kurmas\u0131 su\u00e7 i\u015fleyen bir yerli oldu\u011funda bunu g\u00fcndelik bir adli vaka olarak g\u00f6r\u00fcrken su\u00e7 i\u015fleyen bir m\u00fclteci oldu\u011funda bunu \u201conlar\u0131n\u201d h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131, ahlaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ile gruba geneller ve medya ve siyaset bu tekil \u00f6rne\u011fi b\u00fcy\u00fcterek t\u00fcm g\u00f6\u00e7menleri potansiyel su\u00e7lu olarak \u00e7er\u00e7eveler.<\/p>\n\n\n\n Toplumsal ve politik boyutta ise G\u00fcnah Ke\u00e7isi<\/em> yapma mekanizmas\u0131 i\u015fler. \u0130nsanlar ekonomik krizler, i\u015fsizlik, enflasyon, bar\u0131nma krizi veya kurumsal \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fler ya\u015fad\u0131\u011f\u0131nda, sistemin karma\u015f\u0131k hatalar\u0131n\u0131 analiz etmek yerine su\u00e7layacak somut, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ve savunmas\u0131z bir hedef ararlar. G\u00f6\u00e7menler ve su\u00e7 ili\u015fkisini verili kabul edip, ele\u015ftirel bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 olmadan yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, haberler de toplum nezdinde bu inanc\u0131n artmas\u0131na neden olur. G\u00f6\u00e7menler, siyasi g\u00fc\u00e7ten ve temsiliyetten yoksun olduklar\u0131 i\u00e7in m\u00fckemmel g\u00fcnah ke\u00e7ileri haline kolayca gelirler.<\/p>\n\n\n\n Sa\u011f iktidarlar “\u0130\u015fsizli\u011fin sebebi yanl\u0131\u015f makroekonomik politikalar de\u011fil, i\u015fimizi \u00e7alan g\u00f6\u00e7menlerdir” veya “Sokaklar\u0131n g\u00fcvensiz olmas\u0131n\u0131n sebebi yetersiz adalet sistemi de\u011fil, s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015fan yabanc\u0131lard\u0131r” diyerek yerine getirmedikleri sorumluluklar\u0131 en k\u0131r\u0131lgan gruplar\u0131n \u00fczerine atarak buradan kendilerini s\u0131y\u0131r\u0131rlar. G\u00f6\u00e7\u00fc do\u011frudan bir asayi\u015f ve su\u00e7 meselesi olarak kodlamak, otoritelerin kendi ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6rtbas etmeleri i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 tipik bir mekanizmad\u0131r. Su\u00e7 ve g\u00f6\u00e7 yan yana kullan\u0131ld\u0131k\u00e7a, g\u00f6\u00e7menlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 travmalar, ma\u011fduriyetler ve insan haklar\u0131 ihlalleri g\u00f6r\u00fcnmez hale gelir; toplum onlar\u0131 sadece “yok edilmesi veya uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken bir g\u00fcvenlik tehdidi” olarak alg\u0131lamaya ba\u015flar.<\/p>\n\n\n\n Selin Tekin ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n 2021 sosyal medyada orman yang\u0131nlar\u0131nda m\u00fcltecilere y\u00f6nelik s\u00f6ylemleri analiz ettikleri \u00e7ok yeni bir makaleleri var. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada m\u00fcltecilere kar\u015f\u0131 d\u0131\u015flamay\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131ran \u00fc\u00e7 strateji tespit etmi\u015fler: <\/p>\n\n\n\n – M\u00fcltecileri afetlere benzer y\u0131k\u0131c\u0131 bir tehdit olarak kurgulamak,<\/p>\n\n\n\n – Krizin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndan m\u00fcltecileri sorumlu tutan komplo teorilerini dola\u015f\u0131ma sokmak, <\/p>\n\n\n\n – Ve ahlaki de\u011ferlerini ve aidiyet haklar\u0131n\u0131 sorgulayan kategorizasyon pratikleri yoluyla m\u00fcltecileri gayrime\u015frula\u015ft\u0131rmak.<\/p>\n\n\n\n 3. G\u00fcnl\u00fck dilde fark etmeden \u00fcretilen nefret s\u00f6ylemi \u00f6rnekleri nelerdir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nefret s\u00f6ylemi her zaman miting meydanlar\u0131nda ba\u011f\u0131rarak s\u00f6ylenen veya sosyal medyada k\u00fcf\u00fcrler e\u015fli\u011finde yaz\u0131lan a\u00e7\u0131k tehditler de\u011fildir. G\u00fcnl\u00fck dilde s\u0131radanla\u015fm\u0131\u015f, kan\u0131ksanm\u0131\u015f ve espri veya “tespit” k\u0131l\u0131\u011f\u0131na girmi\u015f mikro-sald\u0131r\u0131lar daha da tehlikeli nefret s\u00f6ylemleri olu\u015fturabilir. \u00d6rneklerini \u00e7ok s\u0131k g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u201c\u2026 ama\u2026\u201d c\u00fcmleleri tipik bir \u00f6rnek. <\/p>\n\n\n “Ben \u0131rk\u00e7\u0131 de\u011filim ama…”<\/em>, “\u0130nsan haklar\u0131na sayg\u0131l\u0131y\u0131m ama…”<\/em> diye ba\u015flayan her c\u00fcmle, asl\u0131nda ard\u0131ndan gelecek ayr\u0131mc\u0131 ifadeye me\u015fruiyet kazand\u0131rma \u00e7abas\u0131d\u0131r. Zihin, sosyal olarak kabul edilemez olan bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyi, bir “ama” kalkan\u0131n\u0131n arkas\u0131na saklar. G\u00f6\u00e7menlerden bahsederken kullan\u0131lan “Ak\u0131n ak\u0131n geliyorlar”<\/em>, “\u00dclkeyi istila ettiler”<\/em>, “Sel gibi ta\u015f\u0131yorlar,”<\/em> \u201cs\u00fcr\u00fc gibi<\/em>\u201d \u015feklindeki insand\u0131\u015f\u0131la\u015ft\u0131ran ya da afet metaforlar\u0131, insanlar\u0131 birey olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p, m\u00fccadele edilmesi gereken do\u011fal bir felaket ya da ha\u015fere s\u00fcr\u00fcs\u00fc gibi sunar. Bir sele ya da b\u00f6cek s\u00fcr\u00fcs\u00fcne veya istilaya empati duyamazs\u0131n\u0131z, sadece kendinizi korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z. Birinin etnik veya ulusal kimli\u011fini olumsuz bir s\u0131fat, hatta bir a\u015fa\u011f\u0131lama kelimesi olarak kullanmak o kimli\u011fi do\u011frudan “k\u00f6t\u00fc, pis, de\u011fersiz” olanla e\u015fle\u015ftirmektir. “Bizim sayemizde hayattalar”<\/em>, “Biz ekme\u011fimizi b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcyoruz”<\/em> gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde yard\u0131msever olan ama \u00f6z\u00fcnde g\u00fc\u00e7 asimetrisini, \u00fcstencili\u011fi ve kar\u015f\u0131 taraf\u0131n “minnettar olmas\u0131 gereken bir alt insan” oldu\u011funu vurgulayan ifadeler de d\u0131\u015flay\u0131c\u0131d\u0131r. Onlar\u0131n hak \u00f6zneleri oldu\u011funu reddeder, onlar\u0131 sadece bizim merhametimize muhta\u00e7 nesnelere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Farkl\u0131 bir gruba mensup birinin ba\u015far\u0131s\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda “G\u00f6\u00e7men olmas\u0131na ra\u011fmen \u00e7ok zeki”<\/em>, “\u015eural\u0131 ama \u00e7ok d\u00fcr\u00fcst”<\/em> demek, o gruba atfedilen genel “k\u00f6t\u00fc” stereotipin norm olarak kabul edildi\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n M\u00fcltecilerden bahsederken kullan\u0131lan a\u015f\u0131r\u0131 teknik ve b\u00fcrokratik dilin de m\u00fcltecilerin deneyimledi\u011fi \u015fiddetin \u00fczerini \u00f6rten, \u015fiddeti g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131lan bir etkisi var. “S\u0131n\u0131r g\u00fcvenli\u011finin tesis edilmesi,” “geri itme (pushback),” “Geri G\u00f6nderme Merkezi” gibi terimler hem m\u00fcltecilerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u015fiddeti gizler hem de hem uygulay\u0131c\u0131lar\u0131n hem de izleyicilerin ahlaki sorumlulu\u011funu g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131lar.\u00a0<\/p>\n\n\n\n 4. M\u00fcltecilerle ilgili stereotipler nas\u0131l olu\u015fuyor ve nas\u0131l kal\u0131c\u0131la\u015f\u0131yor?<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n Stereotipler yani kal\u0131p yarg\u0131lar, belirli bir insan grubu ya da durum hakk\u0131nda toplumda yayg\u0131n bi\u00e7imde kabul g\u00f6ren, \u00e7o\u011fu zaman a\u015f\u0131r\u0131 basitle\u015ftirilmi\u015f ve genelle\u015ftirilmi\u015f inan\u00e7lar b\u00fct\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bireysel farkl\u0131l\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131lan bu zihinsel \u015femalar, g\u00fcndelik ya\u015famda d\u00fcnyay\u0131 h\u0131zl\u0131 anlamland\u0131rmam\u0131z\u0131 sa\u011flayan bili\u015fsel kestirme yollar olarak i\u015flev g\u00f6r\u00fcr. Kal\u0131p yarg\u0131lar cinsiyet, ya\u015f, etnisite, milliyet veya meslek gibi belirli bir kategoriye giren herkese ayn\u0131 \u00f6zelliklerin veya davran\u0131\u015f bi\u00e7imlerinin atfedilmesidir ve genellikle de olumsuzdurlar.\u00a0Kal\u0131p yarg\u0131lar zihnimizdeki imgeleri olu\u015fturan fikir ve tutumlar\u0131n bir bile\u015fimidir ve ge\u00e7mi\u015fte edinilen deneyimler, belirli bir anda bir nesneyi ya da durumu nas\u0131l alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 belirler. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, ki\u015finin hem ba\u015fkalar\u0131na hem de kendisine y\u00f6nelik davran\u0131\u015flar\u0131, alg\u0131lar\u0131 ve yarg\u0131lar\u0131, i\u00e7inde yeti\u015fti\u011fi k\u00fclt\u00fcrden edindi\u011fi \u00f6r\u00fcnt\u00fcler taraf\u0131ndan \u015fekillendirilir. Bu stereotipler, hangi olgular\u0131 fark edece\u011fimizi, onlara hangi a\u00e7\u0131dan bakaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve hangi y\u00f6nlerini \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131p hangilerini g\u00f6lgede b\u0131rakaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde belirler. <\/p>\n\n\n\n Kal\u0131p yarg\u0131lar duygusal deneyimlerle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r ve \u00f6nceden olu\u015fturulmu\u015f haz\u0131r fikirler sayesinde k\u0131sa s\u00fcrede mevcut duruma uyum sa\u011flar. Bunlar b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kendi kendini do\u011frular ve bireyi, \u015femalar\u0131 destekleyici bilgileri akla getirmeye y\u00f6nlendirir. Kal\u0131p yarg\u0131lar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, olumsuz \u00f6zellikler veya s\u0131fatlar d\u0131\u015f gruba, olumlu \u00f6zellikler ise i\u00e7 gruba atfedilir. Kal\u0131p yarg\u0131lar kendi kendilerine olu\u015fmazlar, toplumdaki g\u00fc\u00e7 ili\u015fkileri, gruplar aras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar, etnik ve k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131klar, ideolojiler bunlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in zemin olu\u015ftururlar. <\/p>\n\n\n\n M\u00fcltecilere y\u00f6nelik kal\u0131p yarg\u0131lar\u0131 destekleyen ve \u00fcreten kaynaklar aras\u0131nda sa\u011f siyaset\u00e7ileri ve medyay\u0131 da anmak gerek. Medya, m\u00fcltecileri hi\u00e7bir zaman s\u0131radan, g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n\u0131 ya\u015fayan, i\u015fe giden, \u00e7ocu\u011fuyla parka giden bireyler olarak g\u00f6stermez. Temsil genellikle iki u\u00e7ta ya\u015fan\u0131r: Ya batan bir botta kurtar\u0131lmay\u0131 bekleyen “\u00e7aresiz, iradesiz, ac\u0131nas\u0131 kurbanlar”<\/strong> ya da s\u0131n\u0131rlar\u0131 zorlayan, kalabal\u0131klar halinde y\u00fcr\u00fcyen “tehditkar, tehlikeli i\u015fgalciler”<\/strong>. Her iki temsil de m\u00fcltecinin “insan” olma halini, failli\u011fini (agency), bireysel yeteneklerini ve kimli\u011fini elinden al\u0131r.<\/p>\n\n\n M\u00fcltecilerin toplumun \u00e7eperlerine, yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f mahallelere veya gettolara itilmesi, yerli halk ve m\u00fclteciler aras\u0131nda e\u015fit ko\u015fullarda bir temas olmamas\u0131 da aradaki bo\u015flu\u011fu fanteziler, korkular ve sosyal medyadaki dezenformasyon doldurulmas\u0131na neden olur. Yine bili\u015fsel bir yanl\u0131l\u0131k olan Onaylama \u00d6nyarg\u0131s\u0131 m\u00fcltecilere y\u00f6nelen olumsuz streotipleri peki\u015ftirir. \u00d6rne\u011fin g\u00f6\u00e7menler su\u00e7ludur kal\u0131p yarg\u0131s\u0131na sahip insanlar g\u00f6\u00e7menlerin s\u0131radan hayatlar\u0131 ile ilgili haberleri g\u00f6rmezden gelirken g\u00f6\u00e7menlerin su\u00e7 i\u015fledikleri bir haber g\u00f6rd\u00fcklerinde bu bilgiyi inanc\u0131n\u0131 peki\u015ftirmek i\u00e7in kullan\u0131r. \u00d6zellikle sosyal medyada benzer haberlerin algoritmalar nedeniyle tekrar tekrar ak\u0131\u015fa d\u00fc\u015fmesi de bu inanc\u0131n peki\u015fmesini kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. <\/p>\n\n\n\n \u00d6yle ya da b\u00f6yle zaman i\u00e7erisinde \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k yapman\u0131n \u201cay\u0131p\u201d oldu\u011funun kabul edilmesiyle birlikte g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki streotipler a\u00e7\u0131k bir \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k diliyle de\u011fil, rasyonel ya da s\u00f6zde bilimsel bir ambalajla kal\u0131c\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. M\u00fclteciler “kaynaklar\u0131m\u0131z\u0131 t\u00fcketiyorlar”, “g\u00fcvenli\u011fimizi tehdit ediyorlar”, “k\u00fclt\u00fcrel dokumuzu bozuyorlar” gibi g\u00fcvenlik ve ekonomi eksenli arg\u00fcmanlarla hedefe konuyor. D\u0131\u015flamay\u0131 ve m\u00fcltecilerin aidiyet haklar\u0131n\u0131 sorgulamay\u0131 “me\u015fru birer tespit” gibi sunan bu s\u00f6ylemsel stratejiler, nefret s\u00f6ylemi ve d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 politikalar\u0131 \u00fcretenlerin \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k su\u00e7lamalar\u0131ndan s\u0131yr\u0131lmas\u0131n\u0131 ve d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 politikalar\u0131n toplumda “do\u011falla\u015fmas\u0131n\u0131” sa\u011fl\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n Nefret s\u00f6ylemi az\u0131nl\u0131k gruplara do\u011frudan hakaret edip, a\u015fa\u011f\u0131lar ve insanl\u0131ktan \u00e7\u0131kar\u0131rken korku s\u00f6ylemi ise makul g\u00f6r\u00fcnen arg\u00fcmanlar yoluyla hedef gruba varolu\u015fsal bir korku a\u015f\u0131lamay\u0131 ama\u00e7lar. Korku s\u00f6ylemi, ifade a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha az toksikmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnse de daha rasyonel ve so\u011fukkanl\u0131 bir \u015fekilde kurulmas\u0131 nedeniyle daha ikna edici ve denetlenmesi daha zor olabilir<\/p>\n\n\n\n 5. Toplumsal korku ile nefret s\u00f6ylemi aras\u0131nda nas\u0131l bir ili\u015fki var?<\/strong><\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n Martha Nussbaum\u2019un Korku Monar\u015fisi takip edebildi\u011fim kadar\u0131yla son on y\u0131lda bu ili\u015fki \u00fczerine yaz\u0131lm\u0131\u015f ve \u00f6nemli de bir diyalo\u011fa neden olmu\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalardan birisi. Nussbaum, m\u00fclteci krizleri, ekonomik \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fler veya pandemiler gibi belirsizlik d\u00f6nemlerinde toplumlar\u0131n neden otoriterle\u015fti\u011fini ve “\u00f6tekini” nas\u0131l canavarla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yor bu kitapta.\u00a0<\/p>\n\n\n Nussbaum\u2019a g\u00f6re ekonomik istikrars\u0131zl\u0131k, demografik de\u011fi\u015fimler, g\u00fcvenlik tehditleri gibi krizler ya\u015fayan toplumlar\u0131n kontrol\u00fc kaybettikleri hissi ya\u015famalar\u0131yla birlikte bir t\u00fcr regresyon ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131, toplumun tehdit kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7aresizlik ve korku ya\u015fanan narsistik bebeklik evresine geriledi\u011finden bahseder. \u00c7aresizlik hissini a\u015fman\u0131n yolu, bu soyut korkuyu somut bir \u00f6fkeye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmektir. Nussbaum, korkunun hedefsiz oldu\u011funu ama \u00f6fkenin her zaman bir hedefe ihtiya\u00e7 duydu\u011funu s\u00f6yler. \u0130nsanlar karma\u015f\u0131k, sistemik sorunlara (\u00f6rne\u011fin k\u00fcresel kapitalizmin yaratt\u0131\u011f\u0131 i\u015fsizlik, yapay zekan\u0131n i\u015fleri devralmas\u0131 veya yanl\u0131\u015f ekonomi politikalar\u0131) \u00f6fkelenmekte zorlan\u0131rlar \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclemeyen, soyut ve m\u00fccadele etmesi zor yap\u0131lard\u0131r. Bunun yerine somut bir fail aran\u0131r o da toplumun en savunmas\u0131z, sesi en az \u00e7\u0131kan gruplar\u0131ndan birisi olan g\u00f6\u00e7menlerdir.<\/p>\n\n\n\n G\u00fcncel \u00e7al\u0131\u015fmalar, \u00f6tekile\u015ftirmenin hem nefret s\u00f6ylemini (do\u011frudan d\u00fc\u015fmanl\u0131k) hem de korku s\u00f6ylemini (varolu\u015fsal tehdit duygusu a\u015f\u0131lama) kapsayan daha geni\u015f bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011funu ortaya koyuyor. Nefret s\u00f6ylemi genellikle daha a\u00e7\u0131k ve do\u011frudanken; korku s\u00f6ylemi daha \u00f6rt\u00fckt\u00fcr, ancak daha h\u0131zl\u0131 yay\u0131labildi\u011fi ve d\u0131\u015f gruplar\u0131 tehdit olarak g\u00f6stererek \u00e7o\u011funluk\/yerli topluluklar\u0131 harekete ge\u00e7irmede daha etkili olabilir. Korku temelli anlat\u0131lar \u00f6zellikle kriz d\u00f6nemlerinde veya siyasal olaylar s\u0131ras\u0131nda belirginle\u015fir. Nefret ya da korku temelli i\u00e7eriklere maruz kalmak; stres ve kayg\u0131da art\u0131\u015fa, d\u0131\u015f gruplara y\u00f6nelik \u00f6nyarg\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesine, sald\u0131rgan dile kar\u015f\u0131 duyars\u0131zla\u015fmaya ve toplumsal normlar\u0131n a\u015f\u0131nmas\u0131na yol a\u00e7ar.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Toplumsal ayr\u0131\u015fma d\u0131\u015f\u0131nda toplum i\u00e7erisinde yer alan farkl\u0131 gruplar\u0131n \u00fclkenin politikac\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan kendi politik arg\u00fcmanlar\u0131na (\u00f6rne\u011fin, i\u015fsizli\u011fin \u00fclkeye yeni gelen g\u00f6\u00e7menler\/m\u00fclteciler sebebiyle olu\u015ftu\u011fu s\u00f6ylemi) malzeme edilecek \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131 yoluyla d\u0131\u015f\u2013gruplara y\u00f6nelik olumsuz tutumlar desteklenmektedir. Kitlesel medyan\u0131n da katk\u0131s\u0131 ile farkl\u0131 gruplar aras\u0131nda temas\u0131n olu\u015fmas\u0131 engellenmekte veya olu\u015fan temas\u0131n olumlu \u00f6zellik kazanmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmektedir. Bu \u015fekilde, toplumda az\u0131nl\u0131k gruplar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00f6nyarg\u0131l\u0131 tutumlar te\u015fvik edilmi\u015f olur. Corey Robin korku ve politika aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi inceleyen \u201cFear: The History of a Political Idea\u201d kitab\u0131nda korkuyu siyasi bir duygu olarak tan\u0131mlar ve korkunun yaln\u0131zca bireysel bir psikolojik deneyim olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; ayn\u0131 zamanda iktidar\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmak ve denetim alt\u0131nda tutmak i\u00e7in kullan\u0131lan siyasi bir ara\u00e7 oldu\u011funu savunur.\u00a0<\/p>\n\n\n M\u00fcltecilerin hayatlar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edilme, g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nma, stat\u00fcs\u00fczl\u00fck endi\u015fesiyle g\u00fcndelik hayatta hissettikleri “fazla yer kaplarsam, fazla hak istersem, fazla g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olursam ba\u015f\u0131m belaya girer” diye d\u00fc\u015f\u00fcnmeleri a\u00e7\u0131k bir yasak olmaks\u0131z\u0131n bireyi k\u00fc\u00e7\u00fclten, susturan, uyum sa\u011flayan biri haline getiren bir korkudur. \u00d6te yandan devletlerin ve siyaset\u00e7ilerin m\u00fclteci hareketlerini bir g\u00fcvenlik tehdidi olarak sunmalar\u0131 yukar\u0131dan korku mekanizmas\u0131n\u0131 devreye sokar. “S\u0131n\u0131rlardan kontrols\u00fcz insan ak\u0131yor, k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz eriyor, su\u00e7 art\u0131yor, ter\u00f6ristler s\u0131z\u0131yor” s\u00f6ylemi bunun klasik \u00f6rne\u011fidir. Burada dikkat edilmesi gereken \u015fey, tehdidin ger\u00e7ekli\u011finden \u00e7ok nas\u0131l \u00e7er\u00e7evelendi\u011fidir. Savunmas\u0131z ve k\u0131r\u0131lgan bir konumda olan m\u00fclteciler topluma tehdit unsuru olarak sunulurken devletler bu s\u00f6ylem \u00fczerinden s\u0131n\u0131r kontrol\u00fcn\u00fc, g\u00f6zetimi ve istisnai hukuku geni\u015fletir. Yurtta\u015flarsa bu g\u00fcvenlik ayg\u0131t\u0131n\u0131n ger\u00e7ekte kendisini de denetledi\u011fini fark etmez. B\u00f6ylece hem yerli hem de g\u00f6\u00e7menler iktidara itaat etmeye y\u00f6nlendirilirler.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Siyasi akt\u00f6rler (\u00f6zellikle pop\u00fclist sa\u011f), bu korkuyu yat\u0131\u015ft\u0131rmak yerine b\u00fcy\u00fct\u00fcr, k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131r ve y\u00f6netirler. Korkutulmu\u015f bir kitle, g\u00fcvenlik vaat eden otoriter fig\u00fcrlerin etraf\u0131nda kenetlenmeye \u00e7ok daha m\u00fcsaittir. Dolay\u0131s\u0131yla nefret s\u00f6ylemi, tesad\u00fcfi bir \u00f6fke patlamas\u0131 de\u011fil; toplumsal korkunun politik bir sermayeye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclme s\u00fcrecinin en temel arac\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Kaynaklar<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1 – M. Ayd\u0131n, M. \u00c7elikpala, E. Yeldan, M. G\u00fcven\u00e7, O. Zaim, B. B. Hawks, E. C. Sokullu, K. Y\u0131ld\u0131r\u0131m, B. Ayhan, M. \u00c7oban, S. Kaya. Kantitatif Ara\u015ft\u0131rma Raporu: T\u00fcrkiye Siyasal ve Sosyal E\u011filimler Ara\u015ft\u0131rmas\u0131 2021<\/em>, \u0130stanbul: Kadir Has \u00dcniversitesi T\u00fcrkiye \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Grubu, Akademetre ve Global Akademi.<\/p>\n\n\n\n 2 – \u00a0Tekin, S., Ulu\u011f, \u00d6. M., Solak, N., Kan\u0131k, B., & Uyan\u0131k, G. D. (2026). Justifying violence and hostility through discourse: A critical discursive psychology analysis of anti\u2010refugee hostility on social media during disasters. British Journal of Social Psychology<\/em>, 65<\/em>(1), e70041. <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" R\u00f6portaj: Do\u00e7. Dr. Olga Selin H\u00fcnler I Psikolog ED\u0130T\u00d6RDEN M\u00fcltecilere y\u00f6nelik \u00f6nyarg\u0131lar, korkular ve nefret s\u00f6ylemleri \u00e7o\u011fu zaman bireysel deneyimlerden de\u011fil; toplumsal anlat\u0131lar, politik s\u00f6ylemler [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":270452333,"featured_media":8253,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_wpcom_ai_launchpad_first_post":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"[]","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"_wpas_customize_per_network":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[14,1623],"tags":[1378,1699,1696,1694,1693,1695,1698,1444,1370,1697,1700,1449],"class_list":["post-8251","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dergi","category-multecilik-dosyasi","tag-elestirel-psikoloji","tag-elif-sandal-onal","tag-fasizm-ve-multecilik","tag-gocmenlik","tag-multecilik","tag-nefret-soylemi","tag-olga-selin-hunler","tag-politik-psikoloji","tag-psikoloji","tag-sag-ve-gocmenler","tag-selin-tekin","tag-sosyal-psikoloji"],"yoast_head":"\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/psikopolitikdergi.com\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/images-4.jpeg?resize=554%2C554&ssl=1\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/psikopolitikdergi.com\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/1781894394228-2.png?resize=1024%2C977&ssl=1\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/psikopolitikdergi.com\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/aapi-hate-rally-1-scaled-2.jpg?resize=800%2C1200&ssl=1\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/psikopolitikdergi.com\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Racism-Is-Still-Here%E2%80%94Some-of-Us-Are-Just-Too-Blind-to-See-It-.jpg?resize=1200%2C680&ssl=1\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/psikopolitikdergi.com\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Immigration_Misinformation_Blog_2450x1300.webp?resize=1200%2C637&ssl=1\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/psikopolitikdergi.com\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/indir-1.jpeg?resize=290%2C174&ssl=1\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/psikopolitikdergi.com\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/1440x810_cmsv2_9e0666b4-e010-5364-9c9d-30fc77390126-8013938.webp?resize=1200%2C675&ssl=1\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n