GİRİŞ
Nobel Barış Ödülü, bu yıl Venezuelalı siyasetçi María Corina Machado’ya verildi. Siyasi pozisyonunu, “merkezcilik ve Trump karşıtlığı’’ olarak tarif eden kesimler bu haberi sevinçle karşılarken, sol muhaliflerin bir kez daha barış kavramını ve Nobel Ödül Komitesini tartışmaya açtığı gözlemlendi. 2025 yılında, Suriye’de Alevilerin ve Filistin’de Gazze halkının barış için direndiği bir dönemde, ABD ile uyumsuz Maduro iktidarına karşı aday olan bir siyasetçinin Nobel alması, çoğu çevrede “PR çalışması” olarak yorumlandı.
Barış Nasıl Tanımlanıyor?
Barış, çoğu zaman “çatışmasızlık” üzerinden tanımlanmakta ve uluslararası alanda uyum ve istikrar beklentileriyle birlikte ele alınmaktadır. Özellikle küresel güç merkezleri ile doğrudan bir gerilim hattında yer almamak, küresel ölçekte “barışçıl” bir aktör olarak algılanmanın önemli koşullarından biri haline gelmektedir. Venezuela ise bu tür barış söyleminin nasıl işlediğini görünür kılan, örnekler arasında yer almaktadır.
Monroe Doktrininden Chavez’e Venezuela
1823’te ilan edilen Monroe Doktrini, Amerika kıtasını Avrupa müdahalelerinden koruma söylemiyle ABD’yi Batı Yarımküre’de merkezi bir güç olarak konumlandırmıştır. Soğuk Savaş döneminde anti-komünizm çerçevesinde işlev gören bu doktrin, günümüzde ise Rusya ve Çin’in Latin Amerika’daki artan etkisini sınırlamaya yönelik stratejik bir referans olarak varlığını sürdürmektedir.
Bu doktrin, sömürgecilik karşıtı görünse de, esasen ABD’nin Latin Amerika’daki etki alanını tanımlayan ve uzun süre dış politikasına yön veren bir araç olmuştur (Özbağcı, 2022). Çünkü 1904’te Roosevelt, Monroe Doktrini’ne Latin Amerika’ya gerekirse müdahale hakkı eklemiştir (U.S. Office of the Historian, 1904; National Archives, 2022). Soğuk Savaş’ta anti-komünizm için kullanılan doktrin, günümüzde ise Rusya ve Çin’in etkisini sınırlamak ve özellikle Küba, Venezuela ile Nikaragua’ya yaptırımları sürdürmek için hâlâ geçerliliğini korumaktadır.
Venezuela’da ise Chávez döneminde artan devlet otoritesi, ABD’nin enerji ve jeopolitik çıkarları açısından önemli bir gerilim alanı yaratmıştır. Bu bağlamda, Chavez sonrası Maduro da bir tehdit figürü olarak kodlanırken; Machado ise bölgede ABD ile uyumlu siyasal düzenin yeniden kurulmasına atfedilen sembolik bir temsil olarak öne çıkarılmaktadır.
Machado: ABD’nin Arzu Nesnesi
ABD’nin Venezuela bağlamında belirli bir siyasal figürü öne çıkararak,toplumda arzu ve özdeşleşme ürettiği görülmektedir. Kot pantolonla yürütülen kampanya ve “ailenizin kızı, çocuğunuzun ablası” gibi mesajlarla kurulan bu imge, koruyucu bir figür olarak dolaşıma sokulmaktadır. Nobel Ödülü ise bu temsilin evrensel düzeyde meşrulaşmasına katkı sunarak, barış söylemi üzerinden rıza üretiminde sembolik bir işlev görmektedir.
Bu başarı hikayesi ile Machado arzulanan bir figüre dönüştürülmekte ve Maduro’nun aksine küresel sistemle barışık “kurtarıcı anne” rolü üstlenmektedir..
SONUÇ
Nobel Heyetinin, John Lennon’ın Imagine şarkısında dile gelen evrensel barış idealini nasıl bir siyasal ve psikososyal çerçevede ele aldığı, bugün önemli bir tartışma alanı yaratmaktadır. Bu ödül, barışın yalnızca evrensel bir ideal değil; küresel güç ilişkileri içinde şekillenen psikopolitik bir kavram olarak da okunabileceğini göstermektedir.
Fotoğraf Kaynakları (Dergi & İnstagram)
- Kapak: New York Times
- Nobel Binası: nobelpeacecenter.org
- Monroe: derliyo.com
- Hugo Chávez & Marisabel Rodríguez infobae.com
- Machado (Sayfa 5): İndependent Türkçe
- Machado (Sayfa 6): elmundo.es
Kaynakça
- National Archives. (2022). Theodore Roosevelt’s Corollary to the Monroe Doctrine. Erişim: https://www.archives.gov/milestone-documents/roosevelt-corollary
- Özbağcı, Ş. Y. (2022). Monroe Doktrini. TÜBİTAK Sosyal Bilimler Ansiklopedisi. Erişim: https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/monroe_doktrin
- U.S. Office of the Historian. (1904). Roosevelt Corollary to the Monroe Doctrine. U.S. Department of State. Erişim: https://history.state.gov/milestones/1899-1913/roosevelt-and-monroe-doctrine
