Röportaj: Burcu Amcaoğlu – Uzman Psikolog
1 — Güç asimetrisi çocukların sınır koyma kapasitesini nasıl zayıflatır?
Çocuklar gelişimsel olarak otorite figürlerine güvenmeye ve onların yönlendirmelerini doğru kabul etmeye eğilimlidir. Güç asimetrisi dediğimiz durum yani yaş, statü, bilgi ya da ekonomik güç farkı gibi faktörler; çocuğun “yanlış bir şey oluyor” hissini fark etse bile bunu ifade etmesini zorlaştırır.
Çünkü sınır koyabilmek yalnızca “hayır” demeyi bilmek değil, aynı zamanda hayır demenin güvenli olacağına inanmayı gerektirir. Güç dengesizliğinin olduğu ortamlarda çocuklar çoğu zaman suçluluk, korku ya da cezalandırılma beklentisi nedeniyle kendi algılarını bastırmayı öğrenir. Bu da istismarın sürmesini kolaylaştıran psikolojik bir zemin yaratır.
2 — İstismarcının sosyal statüsü mağdurun sessizliğini nasıl etkiler?
Yüksek sosyal statü, istismarı yalnızca bireysel bir suç olmaktan çıkarıp bir “inanılırlık meselesine” dönüştürür. Toplumda saygın görülen bir kişi söz konusu olduğunda mağdurun iç dünyasında şu düşünceler çok sık ortaya çıkar: “Bana kimse inanmaz.”, “Onun hayatını mahvetmiş olurum.” , “Belki de ben yanlış anladım.” Bu içsel çatışma, travmanın en ağır yüklerinden biridir. Çünkü sessizlik çoğu zaman yalnızca korkudan değil, gerçekliğini sorgulamaya zorlanmaktan doğar. Jeffrey Epstein vakası gibi örnekler, statünün yalnızca koruyucu bir kalkan değil aynı zamanda mağdurun psikolojik yalnızlığını artıran bir mekanizma olduğunu açıkça gösterdi.
3 — Bu tür dosyalar iktidar ve cinsellik arasındaki ilişki hakkında ne gösterir?
Bu vakalar bize istismarın çoğu zaman cinsel dürtüden ziyade kontrol ve hakimiyetle ilgili olduğunu hatırlatır. Psikolojik açıdan bakıldığında cinsellik burada bir araçtır; asıl mesele sınır ihlali üzerinden kurulan güç deneyimidir. İktidarın denetimsiz olduğu ortamlarda beden, özellikle de çocuk bedeni, en kırılgan alan haline gelir. Dolayısıyla bu tür dosyalar bireysel patolojiden çok daha geniş bir çerçeveye işaret eder: Güç yoğunlaşması, hesap verilebilirliğin zayıflaması, sessizlik kültürü. Bu üçlü bir araya geldiğinde istismar riski sistemik olarak artar
4 — Aileler çocuklarına bu tür haberleri nasıl anlatmalı?
Burada en önemli ilke “gerektiği kadar gerçek, yaşına uygun kadar basit” anlatımdır. Ebeveynler: Detaya girmeden olayın yanlış olduğunu söylemeli , suçun her zaman yetişkinin sorumluluğu olduğunu vurgulamalı, çocuğa beden sınırları ve yardım isteme yollarını hatırlatmalı. Örnek bir çerçeve şöyle olabilir: “Bazen bazı yetişkinler çocukların sınırlarına saygı göstermeyebilir. Böyle bir durumda senin suçun olmaz ve bana her zaman anlatabilirsin.” Bu yaklaşım hem koruyucudur hem de çocuğun dünyasını korku ile doldurmadan güven duygusunu güçlendirir.
5 — Sürekli skandal haberleri, ebeveyn kaygısını nasıl artırır?
Beynimiz tehdit içerikli bilgilere karşı evrimsel olarak daha duyarlıdır. Medyada tekrar eden istismar haberleri, ebeveynlerde “dünya tehlikeli bir yer” algısını güçlendirir ve bu da aşırı korumacı davranışlara yol açabilir. Ancak yüksek kaygı paradoksal bir etki yaratır: Çocuklar riskten tamamen korunamaz ama aşırı kontrol altında büyüdüklerinde sınırlarını tanıma ve yardım isteme becerileri zayıflayabilir. Bu yüzden ebeveynler için en sağlıklı denge: Bilgilenmek, önleyici iletişim kurmak, ama sürekli tetikte olma halini yaşam tarzına dönüştürmemektir. Güvenli bağlanma ortamı, istismara karşı en güçlü koruyucu faktörlerden biri olmaya devam ediyor.
Röportaj teklifiniz ve bu konuyu ele alma gayretiniz için takdir ve teşekkürlerimi sunarım.
Caner Özdemir: Biz teşekkür ederiz…
