Müzik çoğu zaman doğrudan hissedilen bir deneyim olarak görülür. Oysa yalnızca duyguları yansıtmaz; onları kurar, yönlendirir ve dolaşıma sokar. Bu nedenle müziği anlamak,  ne hissettirdiğinden çok, nasıl hissettirdiğini sorgulamayı gerektirir. Psikomüzik, müziği estetik bir nesne ya da güzeli arama eylemi olarak değil; bilinçdışı süreçler, toplumsal ilişkiler ve ideolojik düzenlemeler içinde ele alır. Böylece şarkı, yalnızca bir ifade değil; arzu ve anlam üretiminin yoğunlaştığı bir alan haline gelir. Bu perspektifte dinleme eylemi de değişir. Çünkü bir şarkıyı anlamak, onun hangi duygusal yapıyı kurduğunu ve dinleyeni nasıl konumlandırdığını fark etmektir.         

Müzik ve Bastırma

Zihnimiz bizi korumak için bazı duyguları bastırsa da bu duygular mutlaka sembolik yollarla gün yüzüne çıkmaktadır (Freud, 1915). Müzik bu yolların en güçlüsüdür; bastırdığımız isteklerimizi bize notalarla ve şarkı sözleriyle geri getirir. Bu yönüyle müzik eserleri, bireyleri iç dünyasındaki çatışmalarla ve geçmişteki kayıplarıyla yeniden buluşturmaktadır.  Şarkı sözleri ve melodik yapı, çoğu zaman doğrudan ifade edilemeyen duygulanımları taşıyan bir “yer değiştirme” mekanizması gibi işler (Freud, 1900). Bu nedenle dinleyici, şarkıyı yalnızca duymaz; kendi saklı kalan deneyimlerini ve özlemlerini de dinler. 

Duyguların Kolektif Üretimi                                                                                                    

Bireylerin duyguları, kendi iç dünyaları içinde üretilen kapalı oluşumlar olmamakla birlikte; aksine toplumsal bağlam içinde ortaya çıkarak yaşanmaktadır. Müzik bu süreçte: Ve hangi toplumsal düzeni duygusal olarak yeniden ürettiğini sorgulamak demektir. Bu nedenle müzik, yalnızca dinlenen bir şey değil; bireyin ve toplumun kendini yeniden kurduğu bir alandır. Müzik bu süreçte:

• Ortak duygulanım repertuarları oluşturur (DeNora, 2000)

• Belirli dönemlerin toplumsal ve siyasal ruh halini canlandırır,

• Ve toplumda aidiyet duygusu üretir.

Bu noktada müzik, yalnızca dinlenen bir şey değil; bireyin ve toplumun kendini yeniden kurduğu bir alandır. Bir şarkının “herkese tanıdık” gelmesi, onun evrensel olmasından ziyade, kolektif olarak paylaşılan deneyimleri ifade etmesinden kaynaklanır. Dolayısıyla dinleme eylemi, bireyin iç dünyasına bir yolculuk olduğu kadar, kolektif bir duygulanım pratiğidir.

Müzik İdeoloji ve Arzu Üretimi

Politik psikoloji açısından ideoloji yalnızca bilişsel düzeyde değil, duygulanım ve arzu üzerinden işler (Zizek, 1989). Müzik bu bağlamda:

• Arzuları sürekli canlı tutar ve bireyleri onlara özendirir,
• Bir şeylerin hep eksik olduğu hissiyatını uyandırır ve buradan hareketle bireyleri o boşluğu doldurmaya iter,
• Kadın-erkek ilişkilerinde veya kimliklerimizde “olması gereken” kalıpları sağlamlaştırır. Bu yönüyle ataerkil sistemi güçlendiren bir yanı vardır. 

Özellikle popüler müzikte tekrar eden temalar (aşk, kayıp, yalnızlık), yalnızca bireysel deneyimlerin ifadesi değildir; aynı zamanda toplumun duygularını nasıl yaşaması gerektiğini belirleyen gizli bir düzen kurar. (Adorno, 1941). Dolayısıyla, müzik sadece bir anlatım yolu değil, insanları belli düşüncelere çekme ve duygularını yönetme aracıdır Marcuse (1955).

Müziği Analiz Etmek

Psikomüzik, müziği yalnızca estetik ya da bireysel bir deneyim olarak değil; bilinçdışı süreçler, kolektif duygulanım ve ideolojik yapıların kesişiminde analiz eder. Bu yüzden, bir şarkıyı analiz etmek:                                                                                                             

• Hangi arzuyu canlı tuttuğunu,
• Hangi eksikliği gösterdiği,
• Ve hangi toplumsal düzeni duygusal olarak yeniden ürettiğini sorgulamak demektir. Bu nedenle müzik, yalnızca dinlenen bir şey değil; bireyin ve toplumun kendini yeniden kurduğu bir alandır.

Sonuç 

Psikomüzik, müziği yalnızca estetik bir üretim olarak değil;  bilinçdışı, toplumsal ve ideolojik süreçlerin kesişiminde konumlandırır. Bazı şarkılar bize “iyi gelir”.  Ancak, bu sadece duyguların dışavurumu değildir. Çünkü şarkılar bize ne hissetmemiz gerektiğini öğreten, duygularımızı şekillendiren ve onları tekrar tekrar yaşatan eserlerdir. Mesele sadece bir müzikal üretimin; hikayesi, tarzı ve soundu değildir. Mesele, müziğin toplumsal psikolojiyi nasıl  etkilediğidir.

Kavramsal Çerçeve 

1 – Slavoj Žižek (1989). The Sublime Object of Ideology.

2 – Sigmund Freud (1915). The Unconscious.

3 – Sigmund Freud (1900). The Interpretation of Dreams.

4 – Theodor W. Adorno (1941). On Popular Music.

5 – Herbert Marcuse (1955). Eros and Civilization.

6 – Tia DeNora (2000), Music in Everyday Life