Yazar: Ekin Dağdelen I ANKA Dergi
Bir toplum kendini en çok nerede ele verir? Bütçe tablolarında mı, seçim sonuçlarında mı, yoksa gençlerinin kurduğu cümlelerde mi? Belki de daha doğru soru şu: Bir toplum, gençlerine konuşacak alan bırakmıyorsa, onların suskunluğunu gerçekten yönetebileceğini mi sanır?
Kültür ve sanat meselesi tam burada başlar. Çoğu zaman “ikincil” sayılan, kriz anlarında ilk kesilen, politik tartışmalarda en sona bırakılan bu alan; aslında bir ülkenin kendi hikâyesini yazma kapasitesidir.Tiyatro, müzik ve edebiyat yalnızca üretim alanları değildir.
Bunlar, bireyin iç dünyasını toplumsal dile çeviren, duyguyu anlamla buluşturan ve yalnızlığı paylaşılan bir deneyime dönüştüren en güçlü araçlardır. Şimdi şu soruyu dürüstçe soralım: Kendini ifade edemeyen bir genç, ne yapar?
İfade Edilemeyen Duygunun Yönü
Okul saldırıları denildiğinde akla ilk gelen ülke ABD oluyor. Columbine High School massacre ve Sandy Hook Elementary School shooting gibi trajediler, yalnızca bireysel sapkınlıklarla açıklanamayacak kadar derin toplumsal kırılmaların işareti. Amerika Psikologlar Derneği (APA) ve Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC) tarafından yayımlanan analizler, gençlerde artan yalnızlık ve depresyonun, şiddet davranışlarıyla dolaylı ama anlamlı bir ilişki içinde olduğunu ortaya koyuyor.
ABD’de yaşanan Columbine High School massacre ve Sandy Hook Elementary School shooting gibi trajediler, uzun yıllardır yalnızca güvenlik ve silah politikaları üzerinden tartışılıyor. Oysa bu olaylar üzerine yapılan psikososyal analizler, daha derin bir gerçeğe işaret ediyor: Fail profilleri çoğunlukla yalnızlaşmış, dışlanmış, görünmezleşmiş ve kendini ifade edecek sağlıklı kanallardan yoksun bireylerden oluşuyor.
Sanatın Görünmeyen Koruyucu Etkisi
Eğitim sosyolojisi ve gelişim psikolojisi alanındaki araştırmalar, sanat eğitiminin gençler üzerindeki etkisini uzun süredir inceliyor. Örneğin National Endowment for the Arts tarafından desteklenen çalışmalar şunu gösteriyor: Sanatla aktif olarak ilgilenen öğrencilerin okula bağlılık oranı daha yüksek. Bu öğrencilerde depresif belirtiler ve davranışsal problemler daha düşük. Grup temelli sanat faaliyetleri, aidiyet ve empatiyi güçlendiriyor.
Benzer şekilde Avrupa’da, özellikle Finland eğitim modeli üzerine yapılan çalışmalar, sanatın müfredatın merkezinde olduğu sistemlerde öğrencilerin: Daha yüksek yaşam memnuniyetine sahip olduğunu, okul içi şiddet oranlarının görece düşük seyrettiğini,sosyal bağlarının daha güçlü olduğunu ortaya koyuyor. Busonuçlar tek başına sanatla açıklanamaz elbette. Ancak şu gerçeği işaret eder: Sanat, bu tür olayları önleyici kritik bir görev üstleniyor.
Boşluk Şiddetin Sessiz Altyapısıdır
Burada asıl mesele şu soruda düğümleniyor: Devlet ve toplum gençlere ifade alanı açmazsa, o boşluğu kim doldurur? Toplumsal sistemlerde en tehlikeli şey eksiklik değil, yerine neyin geçtiğidir. Eğer bir genç: Kendini ifade edecek sahne bulamazsa, duygularını paylaşacak bir alan yakalayamazsa, hikâyesini anlatacak bir dil geliştiremezse o boşluk mutlaka dolar. Bugünün dünyasında bu boşluğu dolduran şeyler çoğu zaman da: Dijital yalnızlık, şiddeti normalleştiren içerikler, kapalı ve radikalleşmeye açık çevrimiçi gruplar oluyor… Ve o noktada mesele artık sadece bireysel bir sorun olmaktan çıkar; toplumsal bir güvenlik meselesine dönüşür. Kültür ve sanatın yokluğu yalnızca estetik bir eksiklik değildir; bu, anlam üretme kapasitesinin zayıflamasıdır. Anlam bulamayan genç, öfkeyi anlam yerine koymaktadır.
Son Soru: Bir Toplum Kendini Nasıl Korur?
Kültür ve sanat tam da bu sorunun merkezinde durur. Çünkü bu alanlar, bireye şunu söyler. “Sen varsın. Sözün önemli ve hikâyen değerli.” Kültür ve sanat bu yüzden bir “lüks” değildir ve olmamalıdır. Kültür ve sanat bir önleyici sosyal politika aracıdır. Ve ihmal edildiğinde bedeli yalnızca kültürel yoksullaşma olmaz çok daha derin ve zor telafi edilen sonuçlar doğurur.
